Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin Rusya\u2019dan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum ithalat\u0131n\u0131 durdurmaya y\u00f6nelik karar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren Siyaset Bilimi ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Uzman\u0131 \u0130smail Cing\u00f6z, al\u0131nan karar\u0131 \u201cger\u00e7eklikten uzak\u201d olarak niteledi. Rusya\u2019ya y\u00f6nelik a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131mlar \u00e7er\u00e7evesinde al\u0131nan bu ve benzeri kararlar\u0131n Rusya Devlet N\u00fckleer Enerji Kurulu\u015fu Rosatom taraf\u0131ndan Mersin\u2019de in\u015fa edilen Akkuyu NGS\u2019ye yak\u0131t tedarikini etkileyip etkilemeyece\u011fi konusuna da de\u011finen Cing\u00f6z, \u201cAkkuyu NGS\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de kurulumunun devam etti\u011fi ve ilk \u00fcnitenin devreye al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in son a\u015famalar\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrece gelinmi\u015ftir. Uluslararas\u0131 anla\u015fmalar kapsam\u0131nda i\u015fletilece\u011fi bilinen Akkuyu NGS i\u00e7in bir s\u0131k\u0131nt\u0131 s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r, olamaz da. Bu santralin i\u015fleticisi ve yak\u0131t tedarikinden sorumlu \u00fclke bizzat Rusya iken olumsuz bir etki beklenemez\u201d ifadelerini kulland\u0131.
\nABD\u2019nin kabul etti\u011fi tasar\u0131ya ili\u015fkin a\u00e7\u0131klama yapan Rusya Devlet N\u00fckleer Enerji Kurulu\u015fu Rosatom karar\u0131 \u201cAyr\u0131mc\u0131, pazara ayk\u0131r\u0131 ve k\u00fcresel pazar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir i\u015fleyi\u015fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan y\u0131k\u0131c\u0131\u201d olarak tan\u0131mlarken uzmanlar da bu karar\u0131n i\u00e7eri\u011finin ve zamanlamas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca T\u00fcrkiye\u2019de in\u015fa edilen Akkuyu NGS ba\u015fta olmak \u00fczere Rusya\u2019n\u0131n d\u00fcnyada in\u015fa etti\u011fi ve i\u015fletti\u011fi n\u00fckleer santrallerin durumdan etkilenmeyece\u011fini kaydettiler. Cing\u00f6z, konuyla ilgili \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cG\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken bir husus var ki Rusya, d\u00fcnyadaki zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum arz\u0131n\u0131n 3\u2019te 1\u2019inden fazlas\u0131n\u0131 kontrol etmektedir. Bu yelpazede ABD de vard\u0131r ve ABD\u2019de kurulu 94 n\u00fckleer reakt\u00f6r\u00fcnde kullan\u0131lan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyumunun yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birini Rusya\u2019dan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir.\u201d <\/p>\n
\u201cRusya\u2019n\u0131n \u00fcr\u00fcnlerinin pazar pay\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olumsuzluk beklenmemeli\u201d
\n\u201cKarar\u0131n d\u00fcnya piyasalar\u0131n\u0131 etkileyece\u011fine inanm\u0131yorum\u201d diyen Cing\u00f6z, Rusya\u2019dan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum tedarik eden \u00fclkelerin de ABD\u2019nin karar\u0131ndan etkilenmeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi. Cing\u00f6z, \u201cUranyum her istenilen yerden al\u0131nabilecek bir madde de\u011fildir. \u00c7\u0131kart\u0131lmas\u0131, \u00fcretilmesi ve sat\u0131\u015f\u0131 \u00f6zel uluslararas\u0131 kurallara tabidir. Bu nedenle Rusya\u2019dan al\u0131m yapan \u00fclkelerin al\u0131mlar\u0131 da kuvvetle muhtemel ki devam edecektir. ABD, Aral\u0131k 2023\u2019te Kanada, Fransa, Japonya ve \u0130ngiltere\u2019nin liderleriyle, bu \u00fclkelerde bulunan uranyum zenginle\u015ftirme tesislerinin kapasitelerinde ortak olarak art\u0131r\u0131ma gidilmesini planlad\u0131. \u00dclkeler bu ama\u00e7la 4,2 milyar dolarl\u0131k bir finansman plan\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmeye haz\u0131rlan\u0131yor. Bu da ABD\u2019nin tedarik zincirine bu \u00fclkeleri dahil etmeyi planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca yasaklaman\u0131n karardan 90 g\u00fcn sonra devreye girecek olmas\u0131 da tedarikte s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famamak amac\u0131yla zaman kazanmaya y\u00f6nelik olarak de\u011ferlendirilmelidir. Ba\u015fta uranyum tedari\u011fine ba\u011fl\u0131 olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli nedenlerle n\u00fckleer reakt\u00f6rleri kapatmak zorunda kalaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilen tesislerin 2027 sonuna kadar te\u015fviklerle desteklenece\u011finin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 da dikkatlerden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca Rusya’dan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyumun ABD’ye ithalat\u0131n\u0131 yasaklayan tasar\u0131n\u0131n, ABD Enerji Bakan\u0131’n\u0131n, D\u0131\u015fi\u015fleri ve Ticaret Bakanl\u0131klar\u0131 ile isti\u015farede bulunarak Amerikan t\u00fcketicilerine istisnalar getirmesine izin verdi\u011fi de g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. ABD\u2019nin zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum ithalat\u0131nda Rosatom\u2019un pay\u0131n\u0131n %20 oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu durumun Amerikan i\u00e7 pazar\u0131 i\u00e7in belirsizlik yarataca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu da Rus uranyumunu kullanan ABD\u2019li t\u00fcketicileri tedariklerini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in yasaktan muafiyetler elde etmeye zorlayacakt\u0131r. ABD ve Avrupa \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerde Rusya\u2019ya y\u00f6nelik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 giderek art\u0131ran bir politika izlemektedir. Ancak ABD\u2019nin Rusya\u2019dan uranyum ithalat\u0131n\u0131 yasaklayan bu karar\u0131, t\u0131pk\u0131 Rusya-Ukrayna krizi patlak verdi\u011finde Avrupa\u2019n\u0131n petrol ve gaz konusunda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar gibi ABD\u2019ye de s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015fatacakt\u0131r. O d\u00f6nemde benzer yapt\u0131r\u0131mlar Avrupa\u2019n\u0131n tutumu genel ekonomik d\u00fczeye ve insanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131na olumsuz bir etki etmi\u015fti ve enerji fiyatlar\u0131n\u0131n f\u0131rlamas\u0131na neden olarak enflasyonun y\u00fckselmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. ABD\u2019de de zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak bir i\u00e7 kapasite bulunmuyor. Ek olarak bu maddeyi ba\u015fka tedarik\u00e7ilerden kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 durumunda da Rusya\u2019n\u0131n teklif etti\u011fi fiyat aral\u0131\u011f\u0131nda ithalat yapamayacakt\u0131r. Bu yapt\u0131r\u0131mlardan ABD zarar g\u00f6recektir\u201d diye konu\u015ftu. <\/p>\n
Akkuyu NGS etkilenecek mi?
\nCing\u00f6z T\u00fcrkiye kamuoyunda bu karar\u0131n ard\u0131ndan olu\u015fabilecek \u201cRusya\u2019ya konulan ambargolar Akkuyu NGS\u2019ye yak\u0131t tedarikini etkiler mi? ya da \u201cNATO \u00fcyesi T\u00fcrkiye\u2019nin Rusya ile n\u00fckleer enerji konusundaki ili\u015fkileri sekteye u\u011frar m\u0131?\u201d sorular\u0131na ise \u015f\u00f6yle yan\u0131t verdi: \u201cABD\u2019nin karar\u0131 kendini ba\u011flayacakt\u0131r. NATO\u2019nun en b\u00fcy\u00fck orta\u011f\u0131 ABD\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de Rusya gibi ekonomik tesisler in\u015fa etmedi\u011fi not edilmelidir. T\u00fcrkiye-Rusya ili\u015fkileri son derece stratejik olup \u00e7ok \u00e7e\u015fitli alanlar\u0131 kapsamaktad\u0131r. Ukrayna-Rusya \u00e7at\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye tarafs\u0131z olarak her iki \u00fclke ile ili\u015fkisini s\u00fcrd\u00fcrmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta iki \u00fclke liderlerini bir araya getirebilecek seviyelerde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bu ili\u015fkilerin elbette ABD ve Avrupa Birli\u011fi ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok k\u00fcresel oyuncuyu rahats\u0131z etti\u011fi de muhakkakt\u0131r. NATO \u00fcyesi olmas\u0131na kar\u015f\u0131n T\u00fcrkiye NATO\u2019nun Rusya ambargolar\u0131na dahil olmayarak kendi politikas\u0131n\u0131 uygulamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Akkuyu NGS\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019de kurulumunun devam etti\u011fi ve ilk \u00fcnitenin devreye al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in son a\u015famalar\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcrece gelinmi\u015ftir ve Rusya taraf\u0131ndan T\u00fcrkiye ile imzalanan h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 anla\u015fmalar temelinde i\u015fletilece\u011fi bilinen Akkuyu NGS i\u00e7in bir s\u0131k\u0131nt\u0131 s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r, olamaz da. Santralin i\u015fleticisi bizzat Rusya iken olumsuz bir etki beklenemez. Akkuyu NGS projesinde uygulanan Yap-Sahip Ol-\u0130\u015flet modeli Osmanl\u0131 d\u00f6neminden beri bilinen bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u2018\u0130stanbul\u2019da Tramvay, T\u00fcnel \u0130\u015fletmeleri, Elektrik, Gaz \u0130daresi, Haydarpa\u015fa Liman \u0130\u015fletmesi ve \u0130zmir\u2019de Liman \u0130\u015fletmesi, G\u00f6ztepe Tramvay \u0130\u015fletmesi gibi i\u015fletmelerin yabanc\u0131 \u015firketlere yapt\u0131r\u0131larak hizmet vermeleri, kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r ile halk\u0131n istifadelerine sunulmu\u015ftur\u2019 denildi\u011finde hat\u0131rlanacakt\u0131r. Bu uygulamay\u0131 cazip k\u0131lan taraf in\u015faat, i\u015fletme, bak\u0131m ve onar\u0131mlar s\u00fcrecinde devlet b\u00fct\u00e7esinden bir harcama yap\u0131lm\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Akkuyu NGS\u2019nin kurucu ve i\u015fleticisi de Rusya olaca\u011f\u0131 i\u00e7in zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ya\u015fanmas\u0131 olas\u0131 de\u011fildir. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki n\u00fckleer tesis sahibi olmak T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7a\u011f atlatacakt\u0131r. Burada yeti\u015fecek T\u00fcrk n\u00fckleer m\u00fchendisleri, teknik ve ara elemanlar\u0131 ilerleyen zamanlarda T\u00fcrkiye\u2019nin kendi NGS\u2019lerini yapabilmesine imk\u00e2n sa\u011flayabilece\u011fi hat\u0131rda tutulmal\u0131 ve bu eksenli bir devlet politikas\u0131 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131m\u0131z mutlaka olmal\u0131d\u0131r.\u201d <\/p>\n
\u201cT\u00fcrkiye yak\u0131t s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekmeyecektir\u201d
\nSiyaset Bilimci ve Stratejist Mehmet Bozku\u015f da T\u00fcrkiye\u2019de Akkuyu NGS\u2019nin Yap-Sahip Ol-\u0130\u015flet modeliyle in\u015fa edilmesi sayesinde bu ve benzeri yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenmeyece\u011fine dikkati \u00e7ekerek \u015f\u00f6yle konu\u015ftu: \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya ekonomisi b\u00fcy\u00fck risklerle bo\u011fu\u015fuyor. ABD\u2019nin de b\u00f6yle bir karar almas\u0131 artan maliyetler nedeniyle enerjiye ula\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lar do\u011furacakt\u0131r. Ancak T\u00fcrkiye Rusya ile y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc Akkuyu NGS projesinde n\u00fckleer yak\u0131t s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekmeyecektir. Yap-Sahip Ol-\u0130\u015flet modeli ile in\u015fa edilen Akkuyu NGS\u2019de anla\u015fmalar gere\u011fi santralin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan t\u00fcm ekipmanlar ve yak\u0131t Rusya taraf\u0131ndan sa\u011flanacakt\u0131r. T\u00fcrkiye bu sayede hem n\u00fckleer enerji santraline sahip olurken bununla beraber n\u00fckleer \u00fcretim kapasitesine ula\u015fma imkan\u0131na kavu\u015facakt\u0131r. Bu teknoloji enerjinin yan\u0131 s\u0131ra tar\u0131ma ve sa\u011fl\u0131k da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok alanda kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu da T\u00fcrkiye\u2019nin teknoloji temelini olu\u015fturarak d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesini sa\u011flayacak yeni yat\u0131r\u0131mlar\u0131 beraberinde getirecektir. Geli\u015fmi\u015f refah ve kalk\u0131nm\u0131\u015f toplumlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir\u00e7ok NGS\u2019ye sahip olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin Rusya\u2019dan zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum ithalat\u0131n\u0131 durdurmaya y\u00f6nelik karar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren Siyaset Bilimi ve Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Uzman\u0131 \u0130smail Cing\u00f6z, al\u0131nan karar\u0131 \u201cger\u00e7eklikten uzak\u201d olarak niteledi. Rusya\u2019ya y\u00f6nelik a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131mlar \u00e7er\u00e7evesinde … Devam\u0131n\u0131 Oku…<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":30675,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[3,11],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30674"}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30674"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30676,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30674\/revisions\/30676"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}