{"id":6565,"date":"2020-11-04T18:27:04","date_gmt":"2020-11-04T15:27:04","guid":{"rendered":"http:\/\/mersinekonomipolitikagazetesi.com\/?p=6565"},"modified":"2020-11-04T18:27:04","modified_gmt":"2020-11-04T15:27:04","slug":"korona-virus-salgini-iklim-krizi-icin-bir-stres-testi-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/?p=6565","title":{"rendered":"Korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131, iklim krizi i\u00e7in bir stres testi mi?"},"content":{"rendered":"<p>\u00a0\u00c7in&#8217;de ba\u015flayarak t\u00fcm d\u00fcnyaya h\u0131zla yay\u0131lan korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 t\u00fcm \u00fclkelerin ana g\u00fcndem maddesi haline gelirken, bilim d\u00fcnyas\u0131 ise salg\u0131n\u0131n\u0131n iklim krizinin etkilerini s\u0131n\u0131rlamak ve azaltmak i\u00e7in al\u0131nan \u00f6nlemler i\u00e7in bir \u2018stres testi\u2019 olabilece\u011fini tahmin ediyor.\u00a0 \u00a0<br \/>\n\u00a0 Uzmanlar, salg\u0131n\u0131n hafiflemesi ve ekonomilerin yeniden canlanmas\u0131 s\u00fcrecinde iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ve k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebeplerinden biri olan sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck karbon teknolojilerine yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. R\u00fczgar, g\u00fcne\u015f, n\u00fckleer gibi d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu temiz enerji kaynaklar\u0131 ile de d\u00fcnyay\u0131 daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine diren\u00e7li hale getirmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa dikkat \u00e7ekiliyor. Bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n risklerini s\u0131n\u0131rland\u0131rabilmek i\u00e7in k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n 1.5 derece ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6neminin ise hayati oldu\u011fu vurgulan\u0131yor.\u00a0<br \/>\n\u00a0 Harvard \u00dcniversitesi \u0130klim, Sa\u011fl\u0131k ve K\u00fcresel \u00c7evre Merkezi Direkt\u00f6r\u00fc Dr. Aaron Bernstein, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin temel sebeplerinin \u00e7o\u011funun k\u00fcresel salg\u0131n riskini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, hava kirlili\u011fine daha fazla maruz kalan ki\u015filerin ise hastal\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok daha a\u011f\u0131r ge\u00e7irebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Ayn\u0131 zamanda Boston \u00c7ocuk Hastanesi\u2019nde \u00e7ocuk doktoru olarak \u00e7al\u0131\u015fan ve vir\u00fcsle m\u00fccadelede \u00f6n saflarda yer alan Bernstein\u2019e g\u00f6re bu k\u00fcresel salg\u0131ndan, insanlar\u0131n ki\u015fisel olan ve harekete ge\u00e7ilebilen konularda daha h\u0131zl\u0131 motive oldu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcn. Harvard\u2019da yapt\u0131klar\u0131 bir ara\u015ft\u0131rmada iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele i\u00e7in gereken eylemler ile insanlar\u0131n daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir hayata kavu\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli olanlar\u0131n ayn\u0131 oldu\u011funu ortaya koyduklar\u0131n\u0131 kaydederek, neler yapabilece\u011fi hakk\u0131nda art\u0131k t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n daha fazla konu\u015fmas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyor.\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0 Hava kirlili\u011fi ve sigara\u00a0<br \/>\n\u00a0 Bernstein\u2019in verdi\u011fi bilgilere g\u00f6re, hava kirlili\u011finin y\u00fcksek oldu\u011fu yerlerde ya\u015fayanlar ve sigara kullananlar Covid-19&#8217;a yakalan\u0131rsa, daha temiz hava soluyanlar ve sigara i\u00e7meyenlere g\u00f6re hastal\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok daha a\u011f\u0131r ge\u00e7irecek. Hava kirlili\u011finin insanlar\u0131n akci\u011fer iltihab\u0131 ve di\u011fer solunum hastal\u0131klar\u0131na yakalanmas\u0131yla \u00e7ok yak\u0131ndan ili\u015fkisi var ve akci\u011fer iltihab\u0131na yakaland\u0131klar\u0131nda \u00e7ok daha k\u00f6t\u00fcle\u015fiyorlar. Covid ile yak\u0131ndan ili\u015fkili olan SARS vir\u00fcs\u00fc \u00fczerine yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, daha kirli hava soluyan insanlar\u0131n enfeksiyondan \u00f6lme riskinin iki kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bulgusu edinilmi\u015fti. Hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lma h\u0131z\u0131n\u0131 azaltaca\u011f\u0131na y\u00f6nelik herhangi bir veri bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Bernstein, \u201c\u015eu an hastal\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 yava\u015flatmak i\u00e7in elimizden gelen her \u015feyi yapmal\u0131y\u0131z ve bu kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzmanlar\u0131n\u0131n sosyal mesafe, el hijyeni gibi tavsiyelerini dikkate almam\u0131z gerekti\u011fi anlam\u0131na geliyor\u201d diyor.\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0 &#8220;Do\u011fada oyunun kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdik&#8221;\u00a0<br \/>\n\u00a0 Bernstein\u2019e g\u00f6re iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, lyme hastal\u0131\u011f\u0131 ve suyla ta\u015f\u0131nan hastal\u0131klar, sivrisinek kaynakl\u0131 s\u0131tma gibi baz\u0131 bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n\u0131n yay\u0131lma \u015fartlar\u0131n\u0131 \u00e7oktan daha elveri\u015fli hale getirdi. Son y\u0131llarda enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131nda \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015flar ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. Bu hastal\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011fu insanlara, \u00f6zellikle vah\u015fi hayvanlar olmak \u00fczere, hayvanlardan bula\u015ft\u0131. Bu e\u011filimin bir\u00e7ok sebebi bulunuyor. Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda do\u011fadan \u00e7ok daha fazla \u015fey talep edildi\u011fini vurgulayan Berstein, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile sa\u011fl\u0131k ili\u015fkisini \u015fu s\u00f6zlerle anlat\u0131yor: \u201c\u0130klimi ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek oyunun kurallar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi\u011fimizde bunun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da etkileyece\u011fini bilmeliyiz. Yeni bir k\u00fcresel salg\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini \u00f6nlemek i\u00e7in de \u00e7aba sarf etmeliyiz. \u00d6rne\u011fin, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin temel sebeplerinden ormans\u0131zla\u015fman\u0131n \u00f6nlenmesi, biyo \u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131n\u0131 \u00f6nledi\u011fi gibi hayvanlar\u0131n do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerden kaynaklanan do\u011fal olmayan g\u00f6\u00e7lerini de yava\u015flat\u0131yor ve b\u00f6ylece enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131n\u0131n yay\u0131lma riski azal\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, yak\u0131n zamanda Bat\u0131 Afrika\u2019da ya\u015fanan Ebola k\u00fcresel salg\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck ihtimalle hastal\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131yan yarasalar\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 ormanlarda bulunan a\u011fa\u00e7lar\u0131n, palm ya\u011f\u0131 kayna\u011f\u0131 olan tropikal palmiye a\u011fac\u0131 yeti\u015ftirmek \u00fczere kesilmesinden dolay\u0131 yeni ya\u015fam alanlar\u0131na ta\u015f\u0131nmaya zorlanmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden oldu. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in k\u00f6m\u00fcr, petrol ve do\u011falgaz sonucu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan seragaz\u0131 emisyonlar\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck oranda d\u00fc\u015f\u00fcrmeliyiz. R\u00fczgar, g\u00fcne\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fck karbonlu enerji kaynaklar\u0131yla elektrik \u00fcretilmesi, havay\u0131 kirleten azot oksitler, s\u00fclf\u00fcrdioksit ve karbondioksit gibi zararl\u0131 maddelerin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Bu zararl\u0131 maddelerin soludu\u011fumuz atmosfer ve havadaki konsantrasyonundaki art\u0131\u015f, daha fazla kalp krizi, fel\u00e7, obezite, diyabet ve erken \u00f6l\u00fcmlere yol a\u00e7\u0131yor. Hava kirlili\u011finin azalt\u0131lmas\u0131 ayn\u0131 zamanda akci\u011ferlerimizin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korumas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor ve b\u00f6ylece bizi korona vir\u00fcs gibi solunum enfeksiyonlar\u0131ndan koruyor.\u201d\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0 &#8220;Sa\u011fl\u0131k ve \u00e7evre politikas\u0131 birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fclmeli&#8221;\u00a0<br \/>\n\u00a0 \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k politikas\u0131n\u0131n ayr\u0131 sorunlar olarak g\u00f6z\u00fckmesinin bir yan\u0131lg\u0131 oldu\u011funa dikkat \u00e7eken Berstein, bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini ise \u015f\u00f6yle ifade ediyor:\u00a0\u00a0<br \/>\n\u00a0 \u201cSa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z tamamen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z iklim ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131. Enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 korkutucu, \u00e7\u00fcnk\u00fc aniler ve ki\u015fiseller. Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131m\u0131z\u0131 radikal \u015fekilde ve h\u0131zla de\u011fi\u015ftiriyorlar, arkada\u015flar\u0131m\u0131za ve ailemize do\u011frudan bir tehdit olu\u015fturuyorlar. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7o\u011fu ki\u015fiye g\u00f6re yava\u015f\u00e7a yakla\u015fan bir k\u0131yamet gibi dolay\u0131s\u0131yla tehlikeleri ki\u015fisel olarak alg\u0131lanm\u0131yor. \u2018Buna ben sebep olmad\u0131m\u2019 ya da \u2018beni do\u011frudan etkilemiyor\u2019 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmek kolay. Ancak ba\u015fka bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da var. T\u0131pk\u0131 Covid-19\u2019da oldu\u011fu gibi iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda da endi\u015feliyseniz, kendi hayat\u0131n\u0131zla birlikte arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n ve sevdiklerinizinkini de iyile\u015ftirmek i\u00e7in derhal eyleme ge\u00e7ebilirsiniz.\u201d\u00a0<br \/>\n\u00a0<br \/>\n\u00a0 &#8220;M\u00fccadele \u00f6rnek olabilir&#8221;\u00a0<br \/>\n\u00a0 Mu\u011fla S\u0131tk\u0131 Ko\u00e7man \u00dcniversitesi, \u00c7evre Sorunlar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma ve Uygulama Merkezi M\u00fcd\u00fcr\u00fc Do\u00e7. Dr. Ahmet Demirak ise Covid-19 m\u00fccadelesinde sergilenen sosyal i\u015fbirli\u011fi duygusunun, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi m\u00fccadelesi i\u00e7in de sergilenmesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekiyor. Covid-19 ile m\u00fccadelesinde h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n, siyasi ve kurumsal liderlerin, bilim insanlar\u0131n\u0131n halk\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumalar\u0131 konusundaki t\u00fcm tavsiyelerine uymalar\u0131 sonucu radikal \u00e7\u00f6z\u00fcmler olu\u015ftu\u011funu belirterek, bu durumu iklim krizi i\u00e7in umut verici buluyor.\u00a0<br \/>\n\u00a0 Bernstein\u2019\u0131n eyleme ge\u00e7me \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na destek veren Demirak\u2019\u0131n bu konudaki s\u00f6zleri ise \u015f\u00f6yle: \u201cKorona vir\u00fcs konusunda \u00fclkelerin h\u0131zl\u0131 ve toplu \u015fekilde bir s\u00fcr\u00fc \u00f6nlem almas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili de topluca hareket edilebilece\u011fini g\u00f6steriyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili bilgisayar modellemeleri gelecek 20 y\u0131l i\u00e7inde her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 250 bin insan\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olu\u015fturdu\u011fu sonu\u00e7lar nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybedebilece\u011fi tehlikesini ortaya koyuyor. Korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 do\u011fam\u0131za, gelece\u011fimize sahip \u00e7\u0131kma konusunda bize \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011fretiyor. Eski al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zdan vazge\u00e7meliyiz. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi sorunu insanl\u0131k i\u00e7in e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir durum, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve hareket tarz\u0131m\u0131zda \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik gerektiriyor. Havam\u0131za, suyumuza, topra\u011f\u0131m\u0131za sahip \u00e7\u0131kacak \u00f6nlemlerin ve tedbirlerin ne kadar hayati \u00f6neme sahip oldu\u011funu bu d\u00f6nemde daha net g\u00f6rd\u00fck. IQAir adl\u0131 \u0130sve\u00e7li kurulu\u015f taraf\u0131ndan ge\u00e7ti\u011fimiz \u015fubat ay\u0131nda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131, \u2018D\u00fcnya hava kalitesi raporu 2019\u2019 ile d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenli olmayan hava soludu\u011funu da g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde korona vir\u00fcs nedeniyle duran ekonomik ve sosyal hayat nedeniyle \u00c7in\u2019den \u0130talya\u2019ya pek \u00e7ok \u00fclkede hava kirlili\u011finde azalma g\u00f6z\u00fckmesi bile insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fcnyaya nas\u0131l bir zarar verdi\u011fini g\u00f6steriyor. Almanya\u2019n\u0131n Max Planck Kimya Enstit\u00fcs\u00fc ve Mainz Merkez T\u0131p Fak\u00fcltesinden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n, ge\u00e7ti\u011fimiz hafta yay\u0131nlad\u0131klar\u0131 makale hava kirlili\u011finin ya\u015fam s\u00fcresini d\u00fcnya genelinde yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u0131l, T\u00fcrkiye\u2019de ise iki y\u0131l k\u0131saltt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. Art\u0131k daha dikkatli ve sorumlu olmal\u0131y\u0131z. Salg\u0131n sonras\u0131 ya\u015fan\u0131lan ekonomik durgunlu\u011fun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in temiz enerjiye yap\u0131lan k\u00fcresel yat\u0131r\u0131mlardan ve iklim dostu politikalardan \u00f6d\u00fcn verilmemesi gerekiyor. T\u00fcm \u00fclkeler r\u00fczgar, g\u00fcne\u015f, n\u00fckleer enerji gibi temiz enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeli. T\u00fcrkiye, yenilenebilir enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 bir politika izliyor. Akkuyu N\u00fckleer Santrali ile n\u00fckleer enerji alan\u0131nda att\u0131\u011f\u0131 ad\u0131m\u0131n da gerisini getirmeli. Sadece enerji tercihlerimizle bile karbondioksit emisyonlar\u0131n\u0131 azaltarak insanlar\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015famlar\u0131nda sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli iyile\u015ftirmeler sa\u011flanabilir. Salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan vakit kaybetmeden \u00e7evreyi ve do\u011fal iklim dengesini korumak i\u00e7in daha aktif m\u00fccadeleye koyulmal\u0131y\u0131z.\u201d\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0\u00c7in&#8217;de ba\u015flayarak t\u00fcm d\u00fcnyaya h\u0131zla yay\u0131lan korona vir\u00fcs salg\u0131n\u0131 t\u00fcm \u00fclkelerin ana g\u00fcndem maddesi haline gelirken, bilim d\u00fcnyas\u0131 ise salg\u0131n\u0131n\u0131n iklim krizinin etkilerini s\u0131n\u0131rlamak ve azaltmak i\u00e7in al\u0131nan \u00f6nlemler i\u00e7in &hellip; <a href=\"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/?p=6565\" class=\"more-link\">Devam\u0131n\u0131 Oku&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6565"}],"collection":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6565\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/akdenizolaygazetesi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}